काठमाडौँ, ७ भदौ । स्पेनमा ‘सिएरा मोरेनाका ब्वाँसो बालक’का रूपमा चिनिएका मार्कोस रोड्रिगेज पन्तोहाको ८० वर्षको उमेरमा निधन भएको छ। मानिसहरूको सम्पर्कबाट टाढा स्पेनको दुर्गम सिएरा मोरेना पहाडी क्षेत्रमा बाल्यकाल बिताएका पन्तोहा करिब १२ वर्षसम्म ब्वाँसोको समूहसँगै हुर्किएका थिए।

प्रारम्भिक जीवनमा भएको दुःखद घटनापछि जंगलमा परित्यक्त भएका उनले मानिसको समाजभन्दा जनावरहरूको बीचमा जीवन बिताए। पछि मानव समाजमा फर्किए पनि प्रकृतिसँगको उनको सम्बन्ध जीवनभर कायम रह्यो।

स्थानीय सरकार सान सिब्राओ दास भिनासका अनुसार गत साता रान्तेमा उनको निधन भएको हो। पन्तोहा सन् २००१ देखि यही सानो बस्तीमा बस्दै आएका थिए।

उनलाई जीवनको अन्तिम वर्षहरूमा नजिकबाट चिन्ने आर्तुरो अर्कोनेसले स्पेनको सार्वजनिक प्रसारक आरटीभीईसँग पन्तोहा प्रकृति र जंगलसँग गहिरो रूपमा जोडिएको व्यक्ति भएको बताएका छन्।

उनका अनुसार पन्तोहा आफ्नो जीवनको सबैभन्दा खुसीको समय ब्वाँसोहरूसँग बिताएको बताउने गर्थे। मानिसहरूको समाजमा भन्दा ब्वाँसोहरूसँग आफूलाई बढी सहज महसुस गर्ने उनको भनाइ थियो।

सात वर्षमै जंगलको यात्रामा

सन् १९४६ मा जन्मिएका पन्तोहाको बाल्यकाल दक्षिणी स्पेनको आन्योरा गाउँमा चरम गरिबीबीच बितेको थियो। उनकी आमाको निधनपछि उनका दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीहरू आफन्तकहाँ गए भने उनी बुवासँगै रहे।

बुवाले पुनर्विवाह गरेपछि परिवार कोइला उत्पादनका लागि सिएरा मोरेना पहाडतर्फ गएको थियो। आरटीभीईका अनुसार पन्तोहामाथि सौतेनी आमाबाट दुर्व्यवहार हुने गरेको थियो। उनी सात वर्षको हुँदा उनका बुवाले उनलाई एक वृद्ध बाख्रा गोठालालाई दिएका थिए।

ती वृद्ध गोठालाले उनलाई जंगलको एउटा गुफामा लगे। त्यसपछि पन्तोहाको जीवन मानिसहरूको समाजभन्दा पूर्ण रूपमा अलग भयो।

उनले त्यतिबेलाको अनुभव सम्झँदै जंगलमा ब्वाँसो, स्याल, पहाडी बाख्रा, हरिण, बिच्छी र सर्पलगायतका जनावर देखिने गरेको बताएका थिए। राति जनावरहरूको आवाज सुन्दा सुरुमा आफूलाई डर लाग्ने गरेको उनको भनाइ थियो।

गोठालाबाट सिके जंगलमा बाँच्ने कला

वृद्ध गोठालाले पन्तोहालाई बाख्राको दूध दुहुन, लठ्ठीको सहायताले खरायो सिकार गर्न तथा जंगलमा उपलब्ध स्रोतको प्रयोग गरेर बाँच्न सिकाएका थिए।

गोठालाले उनलाई जनावरका छालाबाट न्यानो रहने तरिका पनि सिकाएका थिए। यही प्रशिक्षणले पन्तोहालाई जंगलमा स्वतन्त्र रूपमा बाँच्न सक्षम बनायो।

केही समयपछि वृद्ध गोठालो अचानक हराए। त्यसपछि पन्तोहा एक्लै जंगलमा बस्न थाले।

उनले ब्वाँसोका बच्चाहरूका लागि खाना ल्याइदिन थाले। खतरा महसुस हुँदा ब्वाँसोझैँ कराउन थाले। विस्तारै उनले ब्वाँसोको एउटा समूहको विश्वास जिते।

उनले पछि सम्झिएका थिए कि आफू रोइरहेको बेला ब्वाँसोहरू आफूमाथि झम्टिएका थिए। तर केही समयपछि उनीहरूले आफूलाई आफ्नो ओडारतर्फ लगेका थिए।

ब्वाँसोका बच्चाहरू उनीसँग खेल्ने र उफ्रिने गरेको उनको स्मरण थियो।

१२ वर्षसम्म ब्वाँसोको समूहसँग जीवन

पन्तोहाले जंगलमा करिब १२ वर्ष बिताए। उनले विभिन्न जनावरका आवाज निकाल्न सिकेका थिए र आफू स्याल, ब्वाँसो तथा सर्पसँग समेत संवाद गर्न सक्ने विश्वास गर्थे।

मानव समाजबाट उनी यति टाढिएका थिए कि मानिसहरूको आवाज सुन्नासाथ लुक्ने गर्थे।

सन् १९६५ मा, १९ वर्षको उमेरमा स्पेनको सिभिल गार्डले उनलाई जंगलमा फेला पारेको थियो। त्यतिबेला उनी मानव समाजबाट पूर्ण रूपमा अलग जीवन बिताइरहेका थिए।

आरटीभीईसँगको एक अन्तर्वार्तामा उनले जंगलको जीवन आफूलाई सुखी लागेको बताएका थिए।

उनका लागि पैसा अपरिचित कुरा थियो, तर खानाको अभाव कहिल्यै नभएको उनको भनाइ थियो। माछा खान मन लागे नदीमा माछा मार्ने, खरायो चाहिँदा समात्ने र हरिणका लागि ब्वाँसोको सहयोग लिने गरेको उनले बताएका थिए।

मानव समाजमा फर्किएपछि पनि सहज भएन

जंगलबाट उद्धार भएपछि पन्तोहालाई मानव समाजमा पुनः घुलमिल हुन निकै कठिन भयो। सामाजिक व्यवहार, भाषा र दैनिक जीवनका सामान्य कुरासमेत उनका लागि अपरिचित थिए।

उनलाई केही समय दक्षिणी स्पेनको जाऐनमा एक पादरीसँग राखियो। त्यसपछि म्याड्रिडमा ननहरूसँग बसे।

सैन्य सेवा पूरा गरेपछि उनी मालोर्का पुगे र होटल तथा रेस्टुरेन्टमा काम गर्न थाले।

त्यहीँ उनको भेट मानवशास्त्री तथा प्राध्यापक गाब्रिएल जानेर मानिलासँग भयो। मानिलाले पन्तोहाको जीवनबारे लामो अध्ययन गरे र उनको असाधारण कथालाई अभिलेखबद्ध गरे।

मानिलाले पन्तोहासँग पाँच महिनासम्म अन्तर्वार्ता गरेका थिए। पछि उनको शोधकार्यबाट ‘आई प्लेड विथ वुल्भ्स’ अर्थात् ‘मैले ब्वाँसोहरूसँग खेलेँ’ नामक पुस्तक प्रकाशित भयो।

उनको जीवनमा पुस्तकदेखि चलचित्रसम्म

पन्तोहाको असाधारण जीवनले विश्वभरका मानिसको ध्यान तान्यो। उनको कथामा आधारित ‘अमङ वुल्भ्स’ नामक चलचित्रसमेत निर्माण भएको छ।

जीवनको पछिल्लो समय उनले आफ्नो कथा सुनाउँदै प्रकृति संरक्षणको सन्देश फैलाउन योगदान दिए।

उनका साथी आर्तुरो अर्कोनेसका अनुसार पन्तोहाको उद्देश्य मानिसहरूलाई प्रकृतिसँग नजिक बनाउन र प्राकृतिक संसारलाई अझ राम्रोसँग बुझ्न सहयोग गर्नु थियो।

सन् २००१ देखि रान्तेमा बस्दै आएका पन्तोहालाई स्थानीय समुदायले पनि साथ दिएको थियो। स्थानीय सरकारका अनुसार उनले एक अवकाशप्राप्त प्रहरी अधिकृतसँग एउटै घरमा बसेका थिए। पछि एक स्थानीय बासिन्दाले उनलाई आफ्नै घर दिएका थिए।

जीवनको अन्तिम दुई वर्षमा बिरामी हुँदा छिमेकीहरूले उनको हेरचाहमा समेत सहयोग गरेका थिए।

स्थानीय सरकारको श्रद्धाञ्जलीमा पन्तोहाको जीवनलाई असाधारण कथा भन्दै सम्मान गरिएको छ। जंगलमा ब्वाँसोहरूसँग बिताएको बाल्यकालदेखि मानव समाजमा फर्किएर प्रकृति संरक्षणको सन्देश फैलाएको उनको जीवनले मानिस र प्रकृतिबीचको सम्बन्धको एउटा अनौठो कथा छाडेको छ।